Έλληνες στο Εξωτερικό: Χαμένοι στη Μετάφραση
Το ελληνικό κράτος δεν έχει ιδέα πόσοι έλληνες ζουν στο εξωτερικό.
Το ελληνικό κράτος δεν έχει ιδέα πόσοι έλληνες ζουν στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), το ισοζύγιο μετανάστευσης της Ελλάδας έχει αντιστραφεί από το 2023: περισσότεροι Έλληνες πολίτες επιστρέφουν στη χώρα από όσους τη φεύγουν. Οι έρευνες εργατικού δυναμικού των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών, ωστόσο, αντιστρέφουν την τάση. Ο αριθμός των Ελλήνων που ζουν κι εργάζονται στην Ευρώπη συνεχίζει να αυξάνεται, φτάνοντας μάλιστα σε νέα ύψη το 2025. Ποια είναι η αλήθεια;
Κανείς δεν ξέρει — ούτε καν το ίδιο το ελληνικό κράτος. Κι αυτό γιατί δεν διαθέτει μηχανισμό για να μετρήσει πόσοι φεύγουν.
Το πρόβλημα δεν είναι το «μέτρημα» καθαυτό. Τα περισσότερα κρατικά δεδομένα δεν προκύπτουν λογιστικά. Οι χιλιάδες αποφάσεις που λαμβάνονται καθημερινά σε όλα τα επίπεδα στηρίζονται, φυσικά, σε εκτιμήσεις. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Το πρόβλημα βρίσκεται στις παραδοχές πάνω στις οποίες χτίζονται αυτές οι εκτιμήσεις.
Μία ευρωπαϊκή ιδιαιτερότητα
Η Ελλάδα είναι μέλος μίας σειράς ζωνών ελεύθερης μετακίνησης. Κάθε Έλληνας πολίτης μπορεί ανά πάσα στιγμή, μόνο με την ταυτότητά του, να περάσει τα σύνορα οποιασδήποτε χώρας της Ε.Ε. και να εγκατασταθεί εκεί. Αυτή η ελευθερία, άλλωστε, είναι από τα πιο ελκυστικά οφέλη της ένωσης.
Σε άλλες χώρες, όμως, η υποχρέωση ενημέρωσης είναι θεσμοθετημένη. Στην Ολλανδία, κάθε νέος κάτοικος οφείλει να εγγραφεί στον δήμο διαμονής του εντός πέντε ημερών από την άφιξη, αλλά και να δηλώσει την αναχώρησή του όταν φύγει. Στη Γερμανία, η προθεσμία είναι δεκατέσσερεις ημέρες. Η Ελλάδα δεν διαθέτει αντίστοιχο ενοποιημένο σύστημα. Ένας Έλληνας πολίτης μπορεί να ζει επί χρόνια στο εξωτερικό χωρίς να το γνωρίζει το κράτος.
Η μέθοδος της μίας χώρας
Λόγω αυτού του κενού, η ΕΛΣΤΑΤ αναγκάζεται να βασίζεται σε δεδομένα άλλων κρατών για να εκτιμήσει πόσοι Έλληνες έρχονται και πόσοι φεύγουν. Η χώρα που επέλεξε ως βάση των εκτιμήσεών της είναι η Γερμανία. Όπως ανέλυσε πέρυσι στο blog του ο Μάνος Σχίζας, η ΕΛΣΤΑΤ εκτιμά πόσοι Έλληνες φεύγουν με βάση τους Έλληνες που εισέρχονται κάθε χρόνο στη Γερμανία, σύμφωνα με τη γερμανική στατιστική υπηρεσία.
Για δεκαετίες, αυτή η μέθοδος έβγαζε νόημα. Οι περισσότεροι Έλληνες μετανάστες κατευθύνονταν παραδοσιακά προς τη Γερμανία, και η συσχέτιση μεταξύ της εκροής προς εκεί και της συνολικής εκροής ήταν ισχυρή: αν αυξάνονταν οι μετανάστες προς τη Γερμανία, αυξάνονταν λογικά και οι συνολικοί. Αν μειώνονταν, μειώνονταν και οι συνολικοί. Από το 2021 και μετά, η γερμανική στατιστική υπηρεσία καταγράφει συνεχή πτώση των Ελλήνων που εγκαθίστανται στη χώρα. Έτσι, η ΕΛΣΤΑΤ συμπεραίνει ότι μειώνεται και η συνολική μετανάστευση των Ελλήνων.
Ισχύει όμως αυτή η παραδοχή το 2026; Οι ροές προς τη Γερμανία πράγματι μειώνονται. Αλλά μειώνονται και συνολικά;
Από τη Γερμανία στην Ευρώπη
Για να απαντήσουμε, ακολουθούμε την ίδια λογική με την ΕΛΣΤΑΤ: ανατρέχουμε σε δεδομένα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Επικεντρωθήκαμε στη Γερμανία, την Ολλανδία και την Ελβετία, που συγκεντρώνουν τους περισσότερους Έλληνες μετανάστες και διαθέτουν επαρκή δεδομένα.
Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: ενώ η μετανάστευση προς τη Γερμανία μειώνεται, στις άλλες δύο χώρες αυξάνεται. Αν προσθέσουμε τους αριθμούς, οι Έλληνες κάτοικοι του εξωτερικού αυξάνονται. Γιατί λοιπόν εξακολουθούμε να θεωρούμε τη Γερμανία τη μόνη μεταβλητή που έχει σημασία για την εκτίμηση της συνολικής μετανάστευσης;
Μια ομοιόμορφη πηγή που ήδη υπάρχει
Η μέτρηση των Ελλήνων του εξωτερικού δυσκολεύει λόγω του ότι κάθε χώρα μετράει τους ξένους πολίτες με τον δικό της τρόπο: άλλες με δεκαετείς απογραφές, άλλες με ετήσια δείγματα, άλλες με διοικητικά μητρώα. Για μια πιο καθολική εικόνα χρειάζεται ένας ενιαίος τρόπος μέτρησης, κανονικοποιημένος σε όλη την Ε.Ε.
Αυτός υπάρχει ήδη: είναι η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ) – η ίδια έρευνα που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της ανεργίας. Ανάμεσα στις ερωτήσεις της, οι στατιστικές αρχές καταγράφουν τόπο γέννησης και υπηκοότητα. Από εκεί προκύπτει εκτίμηση για το πόσοι ξένοι σε ηλικία εργασίας (20-65 ετών) ζουν κι εργάζονται σε κάθε χώρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, οι Έλληνες πολίτες που ζουν στις χώρες της Ε.Ε. και της ΕΖΕΣ (Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία) αυξάνονται τα τελευταία χρόνια.
Αν λοιπόν η ΕΛΣΤΑΤ χρησιμοποιεί ήδη την ΕΕΔ για να εκτιμά κάθε μήνα την ανεργία, γιατί δεν την αξιοποιεί και για τις μεταναστευτικές ροές, αντί να βασίζεται στα διοικητικά δεδομένα μίας μόνο χώρας;
Η συζήτηση για το ποια δεδομένα είναι τα πιο αξιόπιστα μπορεί να κρατήσει για πάντα — και πιθανότατα θα κρατήσει. Στο μεταξύ, κάποιος θα μπορούσε επιτέλους να αποφασίσει να μετρήσει πόσοι Έλληνες φεύγουν από την Ελλάδα.
Δημήτρης Μιχαηλίδης
