Νέοι και Ψηφιακές Συνήθειες

Εισαγωγή

Οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των ανθρώπων. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιεί το διαδίκτυο για εργασία, εκπαίδευση, ψυχαγωγία, συναλλαγές με δημόσιες υπηρεσίες και πολλές ακόμη δραστηριότητες. Το 2025, οι νέοι στην ΕΕ εντάσσουν όλο και περισσότερο το διαδίκτυο στις καθημερινές τους συνήθειες [1].

Ψηφιακό Χάσμα Ηλικιών

Το ψηφιακό χάσμα μεταξύ ηλικιακών ομάδων περιγράφει τις ανισότητες στην πρόσβαση, τη χρήση και τις δεξιότητες γύρω από τις ψηφιακές τεχνολογίες μεταξύ νεότερων και μεγαλύτερων ηλικιών.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι δεν συμβαδίζουν πάντα με την ταχύτητα της ψηφιακής μετάβασης [2]. Οι διαφορές αυτές δεν περιορίζονται μόνο στην πρόσβαση, αλλά επεκτείνονται και στη στάση απέναντι στην τεχνολογία, στις γνωστικές και φυσικές δυνατότητες και στην εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία [3]. Το χάσμα αυτό έχει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες: επηρεάζει την πρόσβαση στην εργασία και τις ευκαιρίες απασχόλησης, συνδέεται με ανισότητες στην υγεία και την ευημερία και εντείνει τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού [4]. Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι οι ηλικιακές διαφορές στη χρήση του διαδικτύου και των ψηφιακών υπηρεσιών παραμένουν διαχρονικά, ακόμη και σε χώρες με υψηλά επίπεδα ψηφιακής ανάπτυξης .

Σε όλη την περίοδο 2011–2025, τόσο η Ελλάδα όσο και η Ε.Ε. παρουσιάζουν σταθερή άνοδο στην καθημερινή χρήση του διαδικτύου από τους νέους 16–29 ετών, όμως με διαφορετική ένταση. Η Ελλάδα ξεκινά χαμηλότερα το 2011 (68,9% έναντι 78,5% στην Ε.Ε.), αλλά αυξάνεται ταχύτερα, μειώνοντας σταδιακά τη διαφορά. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας (2016–2019) η χρήση προσεγγίζει έντονα τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ από το 2020 και μετά η Ελλάδα τον ξεπερνά σε αρκετά έτη. Το 2025, η Ελλάδα φτάνει το 99,7% έναντι 97,7% της Ε.Ε., δείχνοντας ότι βρίσκεται λίγο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό υποδηλώνει ότι η χρήση του διαδικτύου από τους νέους στην Ελλάδα είναι σχεδόν καθολική και πλήρως ενταγμένη στην καθημερινότητά τους.

Εστιάζοντας τώρα στο χάσμα μεταξύ των ηλικιών στην Ελλάδα, παρατηρείται ότι οι νεότερες ομάδες έχουν πλέον σχεδόν καθολική χρήση του διαδικτύου, με τους 16–24 ετών να φτάνουν το 99,5% το 2025 και τις ηλικίες 25–34 και 35–44 να ξεπερνούν το 96%. Αντίθετα, οι μεγαλύτερες ηλικίες, αν και παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση, εξακολουθούν να υπολείπονται. Οι 55–64 ετών αυξάνονται εντυπωσιακά από 11,2% το 2011 σε 87,6% το 2025, ενώ οι 65–74 ετών από μόλις 4,7% φτάνουν στο 46,6%. Παρά την πρόοδο, η διαφορά με τους νεότερους παραμένει μεγάλη, επιβεβαιώνοντας ότι το ψηφιακό χάσμα στην Ελλάδα εντοπίζεται κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.

Social Media

Σε επίπεδο Ε.Ε., τα στοιχεία δείχνουν σαφή διαφορά μεταξύ του συνολικού πληθυσμού και των νέων στη χρήση των social media. Συγκεκριμένα, το ποσοστό για το σύνολο της Ε.Ε. διαμορφώνεται στο 67,3%, ενώ για τους νέους 16–24 ετών φτάνει το 90,5%, επιβεβαιώνοντας ότι οι νεότερες ηλικίες χρησιμοποιούν τα social media σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 73,0% στο σύνολο και 91,6% στους νέους.

Παράλληλα, χώρες όπως η Δανία, η Φινλανδία και η Ολλανδία καταγράφουν πολύ υψηλά συνολικά ποσοστά (άνω του 80%), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η Αυστρία και η Τσεχία, η χρήση στους νέους αγγίζει σχεδόν το απόλυτο. Αντίθετα, χώρες όπως η Ιταλία και η Γερμανία εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά στο σύνολο του πληθυσμού, γεγονός που υποδηλώνει εντονότερες ηλικιακές διαφοροποιήσεις. Συνολικά, τα δεδομένα αναδεικνύουν ένα σαφές ηλικιακό χάσμα στη χρήση των social media σε όλη την Ευρώπη.

Η ίδια τάση αποτυπώνεται και στην Ελλάδα διαχρονικά. Την περίοδο 2021–2025, οι νέοι 16–24 ετών διατηρούν σταθερά πολύ υψηλά ποσοστά χρήσης (πάνω από 90% σε όλα τα έτη), γεγονός που επιβεβαιώνει ότι τα social media αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Υψηλά επίπεδα καταγράφονται και στις ηλικίες 25–34, με μικρές διακυμάνσεις αλλά συνολικά ανοδική πορεία.

Στις μεσαίες ηλικίες (35–44 και 45–54 ετών) παρατηρείται σταδιακή αύξηση, με τα ποσοστά να ενισχύονται αισθητά έως το 2025 (84,1% και 77,2% αντίστοιχα). Η μεγαλύτερη μεταβολή εντοπίζεται στις ηλικίες άνω των 55 ετών: οι 55–64 αυξάνονται σημαντικά από 39,1% το 2021 σε 66,3% το 2025, ενώ οι 65–74 σχεδόν διπλασιάζονται (από 16,7% σε 33,1%). Παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, οι μεγαλύτερες ηλικίες εξακολουθούν να υπολείπονται αισθητά των νεότερων, διατηρώντας το ηλικιακό χάσμα.

Πώς χρησιμοποιούν οι νέοι το διαδίκτυο

Πολιτική ή κοινωνική συμμετοχή

Τα δεδομένα δείχνουν ότι η συμμετοχή σε online πολιτικές και κοινωνικές δραστηριότητες στην Ε.Ε. παραμένει σχετικά σταθερή διαχρονικά, με μικρές διακυμάνσεις και ελαφρώς ανοδική τάση. Ο μέσος όρος αυξάνεται από περίπου 22% το 2013 σε περίπου 25% το 2025, υποδηλώνοντας μια ήπια αλλά σταθερή ενίσχυση της παρουσίας των πολιτών στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.

Η Ελλάδα ξεκινά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο το 2013 (12,4%), αλλά ακολουθεί γενικά ανοδική πορεία, φτάνοντας σε υψηλά επίπεδα το 2023 (31,1%) και το 2024 (37,3%), πριν υποχωρήσει στο 16,1% το 2025. Παρά τις έντονες διακυμάνσεις, σε αρκετά έτη καταγράφει τιμές πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε., γεγονός που δείχνει ότι η online συμμετοχή στη χώρα μπορεί να είναι ισχυρή αλλά και ευμετάβλητη. Συνολικά, η Ελλάδα δεν αποκλίνει σημαντικά από την ευρωπαϊκή εικόνα.

Παρακολούθηση διαδικτυακών μαθημάτων

Η συμμετοχή σε διαδικτυακά μαθήματα στην Ε.Ε. ακολουθεί σταδιακή ανοδική πορεία έως το 2019 και εκτοξεύεται την περίοδο 2020–2021, φτάνοντας στο 35,4% το 2021. Στη συνέχεια υποχωρεί και σταθεροποιείται γύρω στο 22–24% την περίοδο 2023–2025, παραμένοντας ωστόσο πάνω από τα προ πανδημίας επίπεδα.

Στην Ελλάδα η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Από σχετικά χαμηλά ποσοστά (περίπου 8–10% έως το 2019), η συμμετοχή αυξάνεται απότομα το 2020 (38,7%) και κορυφώνεται το 2021 στο 62,9%, καταγράφοντας μία από τις υψηλότερες επιδόσεις στην Ε.Ε. Ακολουθεί πτώση, όμως τα ποσοστά διατηρούνται σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με την προ πανδημίας περίοδο, φτάνοντας το 42,7% το 2025.

Συνολικά, τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η πανδημία λειτούργησε ως καταλύτης για τη διάδοση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα η επίδραση αυτή ήταν εντονότερη και πιο διατηρήσιμη σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ηλεκτρονική τραπεζική (online banking)

Η χρήση του online banking στην Ε.Ε. αυξάνεται σταθερά την περίοδο 2013–2025, από 43,5% σε περίπου 73%, αντανακλώντας τη συνεχή ενσωμάτωση των ψηφιακών τραπεζικών υπηρεσιών στην καθημερινότητα των πολιτών.

Στην Ελλάδα, η άνοδος είναι ακόμη πιο έντονη. Από μόλις 11,8% το 2013, το ποσοστό αυξάνεται σταδιακά και επιταχύνεται μετά το 2019, φτάνοντας το 70,5% το 2025. Παρότι η χώρα ξεκινά από σημαντικά χαμηλότερη βάση σε σχέση με την Ε.Ε., παρουσιάζει ταχύτερη σύγκλιση, μειώνοντας αισθητά τη διαφορά μέσα σε λίγα χρόνια.

Συνολικά, τα στοιχεία αναδεικνύουν τη ραγδαία διάδοση του online banking στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία. Πλέον, η χρήση του πλησιάζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επιβεβαιώνοντας ότι αποτελεί βασικό εργαλείο για τις καθημερινές συναλλαγές.

Πώληση αγαθών ή υπηρεσιών

Η πώληση αγαθών ή υπηρεσιών μέσω διαδικτύου στην Ε.Ε. παραμένει σχετικά σταθερή την περίοδο 2013–2019 (περίπου 21–22%), ενώ από το 2020 και μετά καταγράφει ήπια άνοδο, φτάνοντας κοντά στο 29% το 2025.

Στην Ελλάδα, τα ποσοστά είναι διαχρονικά χαμηλότερα και πιο ασταθή. Από περίπου 7% το 2013, η χρήση υποχωρεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα έως το 2016 και στη συνέχεια παραμένει περιορισμένη μέχρι το 2022. Από το 2023 και μετά εμφανίζεται πιο αισθητή αύξηση, με το ποσοστό να φτάνει το 12,5% το 2024 και να διαμορφώνεται στο 10,8% το 2025.

Συνολικά, παρά την πρόσφατη άνοδο, η πώληση μέσω διαδικτύου στην Ελλάδα παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι η αξιοποίηση του διαδικτύου για εμπορικές δραστηριότητες εξακολουθεί να είναι περιορισμένη, αφήνοντας περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης.

Ψηφιακές Δεξιότητες

Οι ψηφιακές δεξιότητες αποτελούν βασικό παράγοντα για τη συμμετοχή σε μια οικονομία και κοινωνία που βασίζεται στη γνώση. Μέχρι την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, οι περισσότεροι νέοι στην Ε.Ε. έχουν ήδη χρησιμοποιήσει συστηματικά υπολογιστές και το διαδίκτυο, γεγονός που καθιστά κρίσιμο να διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για ασφαλή και αποτελεσματική χρήση [1].

Οι ψηφιακές δεξιότητες καλύπτουν πέντε βασικούς τομείς: κατανόηση πληροφοριών, επικοινωνία και συνεργασία, δημιουργία περιεχομένου, ασφάλεια και επίλυση προβλημάτων. Για να θεωρηθεί κάποιος ότι διαθέτει βασικές δεξιότητες, πρέπει να έχει πραγματοποιήσει δραστηριότητες σε όλους αυτούς τους τομείς.

Παρότι η πλειονότητα των νέων εκτελεί βασικές ψηφιακές εργασίες (όπως μεταφορά αρχείων ή εγκατάσταση εφαρμογών), πιο προχωρημένες δεξιότητες παραμένουν περιορισμένες. Μόνο το 14% των νέων στην Ε.Ε. δήλωσε ότι έγραψε κώδικα το 2025, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον γενικό πληθυσμό, αλλά ακόμη χαμηλό συνολικά. Στην Ελλάδα, τα ποσοστά είναι από τα χαμηλότερα στην Ε.Ε., ιδιαίτερα στις γυναίκες.

Το 2025, το 75% των νέων ηλικίας 16–29 ετών στην Ε.Ε. διαθέτει τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών: από πολύ υψηλά ποσοστά, όπως στην Τσεχία (91%) τη Δανία και τη Φινλανδία (90%), έως αρκετά χαμηλότερα, όπως στη Ρουμανία (52%) και τη Βουλγαρία (54%).

Τα στοιχεία για τις ψηφιακές δεξιότητες των νέων δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά με ελαφρώς πτωτική τάση τα τελευταία χρόνια. Συγκεκριμένα, το ποσοστό των νέων 16–29 ετών με βασικές ή ανώτερες ψηφιακές δεξιότητες μειώνεται από 87,3% το 2021 σε 78,5% το 2025, παραμένοντας ωστόσο υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (74,7% το 2025).

Παρά τη μείωση, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει σχετικά υψηλές επιδόσεις σε σύγκριση με πολλές χώρες της Ε.Ε., αν και υπολείπεται των κορυφαίων, όπως η Τσεχία και η Δανία (άνω του 90%). Συνολικά, η εικόνα δείχνει ότι οι νέοι στην Ελλάδα διαθέτουν σε μεγάλο βαθμό βασικές ψηφιακές δεξιότητες, αλλά η πρόσφατη κάμψη υποδηλώνει την ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση και επικαιροποίηση αυτών των δεξιοτήτων.

Όσον αφορά τους νέους που γράφουν κώδικα, τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ε.Ε. το ποσοστό παραμένει σχετικά χαμηλό αλλά με μικρή ανοδική τάση, από 12,6% το 2021 σε 14,4% το 2025. Υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών, με υψηλότερες τιμές σε χώρες όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Πορτογαλία, ενώ χαμηλότερες επιδόσεις καταγράφονται κυρίως στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Στην Ελλάδα, η τάση είναι πτωτική, καθώς το ποσοστό μειώνεται από 7,6% το 2021 σε 4,9% το 2025. Το 2025 η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., με επίπεδα σημαντικά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Σε επίπεδο φύλου το 2025, παρατηρείται έντονο χάσμα, με τους άνδρες να εμφανίζουν πολύ υψηλότερα ποσοστά γραφής κώδικα σε σχέση με τις γυναίκες. Στην Ε.Ε. συνολικά, τα ποσοστά είναι 19,3% για τους άνδρες και 9,1% για τις γυναίκες, ενώ στην Ελλάδα η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη (8,0% έναντι 1,2%), γεγονός που αναδεικνύει σημαντική έμφυλη ανισότητα στις πιο προχωρημένες ψηφιακές δεξιότητες.

Χρήση εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI tools)

Το 2025, οι νέοι ήταν περίπου δύο φορές πιο πιθανό να χρησιμοποιούν εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό.

Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη (generative AI) αναφέρεται σε συστήματα που μπορούν να δημιουργούν νέο περιεχόμενο, όπως κείμενο, εικόνες, ήχο ή κώδικα, βασιζόμενα σε μοτίβα από υπάρχοντα δεδομένα. Τέτοια εργαλεία περιλαμβάνουν εφαρμογές που απαντούν σε ερωτήσεις, παράγουν εικόνες από περιγραφές ή υποστηρίζουν τη συγγραφή κώδικα.

Στην Ε.Ε. το 2025, το 60% των νέων ηλικίας 16–29 ετών δήλωσε ότι χρησιμοποίησε εργαλεία generative AI τους τελευταίους τρεις μήνες πριν την έρευνα. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό, γεγονός που δείχνει ότι οι νέοι υιοθετούν πολύ πιο γρήγορα τις νέες τεχνολογίες.

Αναφορικά με τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης από τους νέους, το 2025 το ποσοστό στην Ε.Ε. διαμορφώνεται στο 71,1% για την ηλικιακή ομάδα 16–29 ετών. Τα επίπεδα αυτά δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στην καθημερινότητα των νέων, αποτελώντας βασικό εργαλείο για μάθηση, εργασία και δημιουργία περιεχομένου.

Σε επίπεδο χωρών, παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις, με πολύ υψηλά ποσοστά σε χώρες όπως η Μάλτα (92,2%), η Φινλανδία (92,7%), η Κροατία (88,5%) και η Ολλανδία (86,7%). Αντίθετα, χαμηλότερες τιμές καταγράφονται σε χώρες όπως η Ρουμανία (46,1%) και η Βουλγαρία (49,4%), αν και ακόμη και εκεί η χρήση παραμένει σημαντική.

Όσον αφορά την Ελλάδα, το ποσοστό των νέων που χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης φτάνει το 87,3%, ξεπερνώντας σημαντικά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η επίδοση αυτή κατατάσσει τη χώρα στις υψηλότερες θέσεις στην Ε.Ε., δείχνοντας έντονη εξοικείωση των νέων με τις νέες τεχνολογίες και τα εργαλεία AI.

Πηγές

[1] Εurostat: Young people - digital world
[2] Cheung, K., Chau, A. K. C., Woo, J., & Lai, E. T. (2023). The age-based digital divide in an increasingly digital world: A focus group investigation during the COVID-19 pandemic. Archives of gerontology and geriatrics, 115, 105225.
[3] Wu, Y. H., Damnée, S., Kerhervé, H., Ware, C., & Rigaud, A. S. (2015). Bridging the digital divide in older adults: a study from an initiative to inform older adults about new technologies. Clinical interventions in aging, 193-201.
[4] Yang, R., Gao, S., & Jiang, Y. (2024). Digital divide as a determinant of health in the US older adults: prevalence, trends, and risk factors. BMC geriatrics, 24(1), 1027.
[5] Ren, W., & Zhu, X. (2024). The age-based digital divides in China: Trends and socioeconomic differentials (2010–2020). Telecommunications Policy, 48(3), 102716.