Χρήση αντιβιοτικών

Εισαγωγή

Τα αντιβιοτικά είναι από τα πιο σημαντικά φάρμακα που έχουμε. Όταν όμως χρησιμοποιούνται υπερβολικά ή χωρίς λόγο, τα βακτήρια προσαρμόζονται και γίνονται ανθεκτικά. Έτσι, φάρμακα που κάποτε θεράπευαν εύκολα μια λοίμωξη σταματούν να δουλεύουν, και οι λοιμώξεις γίνονται πιο επικίνδυνες. [1]

Στο λήμμα αυτό εξετάζουμε δύο πράγματα και τη μεταξύ τους σχέση. Πρώτα, πόσα αντιβιοτικά καταναλώνουμε στην Ελλάδα σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Έπειτα, πόσο έχει προχωρήσει η αντοχή των βακτηρίων στα αντιβιοτικά. Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση, καθώς βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις και στα δύο.

Μεθοδολογία

Τα στοιχεία προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), το οποίο συγκεντρώνει δεδομένα από τις χώρες μέσω δύο δικτύων. Το πρώτο, το ESAC-Net, καταγράφει την κατανάλωση αντιβιοτικών. Το δεύτερο, το EARS-Net, καταγράφει την αντοχή, δηλαδή το ποσοστό των βακτηρίων που δεν εξοντώνονται πλέον από τα αντιβιοτικά.

Η κατανάλωση μετριέται σε καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους την ημέρα. Πρόκειται για μια κοινή μονάδα που επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ χωρών ανεξάρτητα από τον πληθυσμό τους. Απλοποιημένα, δείχνει πόσοι άνθρωποι σε κάθε 1.000 λαμβάνουν μια τυπική ημερήσια δόση αντιβιοτικού κάθε μέρα.

Η αντοχή μετριέται ως το ποσοστό των δειγμάτων από σοβαρές λοιμώξεις που βρίσκονται ανθεκτικά σε ένα συγκεκριμένο αντιβιοτικό. Δεν υπάρχει ένας μόνο αριθμός για την αντοχή, καθώς κάθε μέτρηση αφορά ένα συγκεκριμένο ζευγάρι βακτηρίου και αντιβιοτικού. Στο λήμμα επικεντρωνόμαστε σε τέσσερα τέτοια ζευγάρια, τα οποία έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τη δημόσια υγεία.

Η Klebsiella pneumoniae προκαλεί σοβαρές λοιμώξεις, κυρίως σε ασθενείς μέσα σε νοσοκομεία, όπως πνευμονία και λοιμώξεις του αίματος. Την εξετάζουμε απέναντι στις καρβαπενέμες, ισχυρά αντιβιοτικά που κρατάμε ως έσχατη λύση. Το Acinetobacter χτυπά επίσης κυρίως βαριά άρρωστους, συχνά σε μονάδες εντατικής θεραπείας, και το εξετάζουμε ξανά απέναντι στις καρβαπενέμες.

Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος είναι ένα κοινό βακτήριο που βρίσκεται φυσιολογικά στο δέρμα, αλλά μπορεί να προκαλέσει από απλές δερματικές λοιμώξεις μέχρι επικίνδυνες λοιμώξεις του αίματος. Η ανθεκτική του μορφή είναι γνωστή ως MRSA. Τέλος, το Escherichia coli ζει φυσιολογικά στο έντερο και είναι η πιο συχνή αιτία λοιμώξεων του ουροποιητικού, οπότε αφορά τον γενικό πληθυσμό. Το εξετάζουμε απέναντι στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, μια ευρέως χρησιμοποιούμενη κατηγορία αντιβιοτικών.

Για τη σύγκριση με την Ευρώπη χρησιμοποιούμε τον διάμεσο των 27 κρατών της ΕΕ. Σημειώνουμε ότι το ECDC δημοσιεύει και σταθμισμένο μέσο όρο, με σχεδόν ταυτόσημη τιμή.

Κατανάλωση αντιβιοτικών

Το 2024 η Ελλάδα είχε την υψηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών σε ολόκληρη την ΕΕ , με 30,0 δόσεις ανά 1.000 κατοίκους την ημέρα, όταν ο διάμεσος της ΕΕ ήταν 20,8. Καταναλώνουμε δηλαδή περίπου 44% παραπάνω από ό,τι η μέση ευρωπαϊκή χώρα.

Αυτό δεν είναι κάτι πρόσφατο. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη θέση της ΕΕ σχεδόν κάθε χρόνο από το 2003 και μετά. Η κατανάλωση κορυφώθηκε γύρω στο 2008, φτάνοντας τις 40 δόσεις, υποχώρησε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και ανέβηκε ξανά προς το τέλος της δεκαετίας του 2010. Την περίοδο της πανδημίας σημειώθηκε απότομη πτώση, με χαμηλότερο σημείο τις 24 δόσεις το 2021, για να ακολουθήσει αύξηση το 2022 και σταθεροποίηση γύρω στο 30 το 2024.

Ο διάμεσος στην υπόλοιπη Ευρώπη παρέμεινε σε όλο αυτό το διάστημα αρκετά πιο σταθερός, κοντά στις 19 με 21 δόσεις, με μια αντίστοιχη προσωρινή πτώση στα χρόνια της πανδημίας. Η απόσταση της Ελλάδας από την Ευρώπη παραμένει διαχρονικά μεγάλη.

Η εικόνα του 2024 ανά χώρα δείχνει καθαρά πόσο ξεχωρίζει η Ελλάδα. Ακολουθούν η Γαλλία με 26,5, η Ρουμανία με 25,2 και η Ισπανία με 24,2 δόσεις. Στον αντίποδα, τη χαμηλότερη κατανάλωση έχουν η Ολλανδία με μόλις 9,8 και η Αυστρία με 11,8 δόσεις. Η Ελλάδα καταναλώνει περίπου τρεις φορές όσα αντιβιοτικά καταναλώνει η Ολλανδία.

Αντιμικροβιακή αντοχή

Αν η κατανάλωση δείχνει πόσα αντιβιοτικά χρησιμοποιούμε, η αντοχή δείχνει το τίμημα. Όσο πιο ανθεκτικά γίνονται τα βακτήρια, τόσο λιγότερα φάρμακα απομένουν για να τα αντιμετωπίσουν. Και εδώ η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά ψηλά, ανάμεσα στις χειρότερες χώρες της Ευρώπης.

Η πιο ακραία εικόνα αφορά την Klebsiella pneumoniae απέναντι στις καρβαπενέμες. Το 2024 στην Ελλάδα ήταν ανθεκτικά περίπου 6 στα 10 στελέχη, όταν στη μέση ευρωπαϊκή χώρα ήταν λιγότερα από 1 στα 20. Δεν πρόκειται για πρόσφατη εξέλιξη. Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες η Ελλάδα είναι η πρώτη ή η δεύτερη χειρότερη χώρα της ΕΕ σε αυτόν τον δείκτη, με το ποσοστό να έχει φτάσει σε κάποιες χρονιές ακόμα και πάνω από 70%.

Παρόμοια, αλλά ακόμα πιο έντονη, είναι η εικόνα στο Acinetobacter, ένα βακτήριο που χτυπά κυρίως ασθενείς σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Εδώ η αντοχή στις καρβαπενέμες στην Ελλάδα αγγίζει το 94%, δηλαδή σχεδόν όλα τα στελέχη είναι πλέον ανθεκτικά, τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός διάμεσος είναι κοντά στο 25%. Η Ελλάδα είναι η χειρότερη χώρα της ΕΕ.

Στον χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο, τον γνωστό MRSA, η αντοχή στην Ελλάδα ήταν περίπου 4 στα 10 στελέχη το 2024, έναντι 1 στα 10 στην υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι από τις υψηλότερες τιμές στην ΕΕ, αν και εδώ υπάρχει και μια θετική πλευρά, καθώς το ποσοστό στην Ελλάδα έχει υποχωρήσει σταδιακά από τα επίπεδα του 2000, όταν ξεπερνούσε το 45%.

Τέλος, το Escherichia coli απέναντι στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς είναι ο δείκτης που αφορά περισσότερο τον γενικό πληθυσμό, καθώς σχετίζεται με καθημερινές λοιμώξεις όπως του ουροποιητικού. Εδώ η εικόνα είναι πιο ήπια, αλλά ανησυχητικά ανοδική. Η αντοχή στην Ελλάδα ανέβηκε από ελάχιστα ποσοστά στις αρχές της δεκαετίας του 2000 σε περίπου 1 στα 4 στελέχη το 2024, παραμένοντας πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης τόσο στην κατανάλωση αντιβιοτικών όσο και στην αντοχή των βακτηρίων, δύο μεγέθη που συνδέονται στενά μεταξύ τους. Σύμφωνα με το ECDC, οι ανθεκτικές λοιμώξεις ευθύνονται για πάνω από 35.000 θανάτους τον χρόνο στην ΕΕ και τον ΕΟΧ, και η συνετή χρήση των αντιβιοτικών παραμένει το βασικό εργαλείο για να αλλάξει αυτή η εικόνα. [2]

Πηγές

[1] European Centre for Disease Prevention and Control. Antimicrobial consumption in the EU/EEA (ESAC-Net), Annual Epidemiological Report for 2024. Stockholm: ECDC, 2025.

[2] European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), EARS-Net, Surveillance Atlas of Infectious Diseases.

[3] European Centre for Disease Prevention and Control. Carbapenem-resistant Enterobacterales, third update. Stockholm: ECDC, 2025.

Διονύσης Κουλλόλλι (1 Αυγ 2026) - "Χρήση αντιβιοτικών" Δημοσιεύθηκε στο GreeceInFigures.com. Πηγή: 'https://greeceinfigures.com/xrisi-antibiotikon'

@article{gif-xrisi-antibiotikon, 
    author = Διονύσης Κουλλόλλι,
    title = Χρήση αντιβιοτικών,
    journal = {Greece in Figures},
    year = 2026,
    note = https://greeceinfigures.com/xrisi-antibiotikon
}