Λήμμα

Διαγωνισμός PISA

Η διεθνής αξιολόγηση PISA του ΟΟΣΑ αποτυπώνει τις δεξιότητες των εφήβων σε βασικούς τομείς μάθησης. Τα αποτελέσματα του 2022 δείχνουν ότι η Ελλάδα υστερεί σημαντικά, με χαμηλές επιδόσεις, ενώ η υποχρηματοδότηση εντείνει τις προκλήσεις του εκπαιδευτικού συστήματος.

Ταρατσίδης Τάσος

Δημοσιεύθηκε στις: 04 Μαϊ 2026 Τελευταία ενημέρωση: 4 Μαϊ 2026 Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά

Παραθέστε το άρθρο

Εισαγωγή

Η αξιολόγηση των πολιτικών που ακολουθεί μια χώρα αναφορικά με την εκπαίδευση των νέων είναι μια σύνθετη και πολυεπίπεδη διαδικασία, αναπόδραστο μέρος της οποίας αποτελεί η σύγκριση με τις πολιτικές άλλων χωρών. Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο διαγωνισμός PISA που διεξάγεται σε τριετή βάση από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

💡

Τι είναι το πρόγραμμα PISA

Πρόκειται για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αξιολογεί το εύρος γνώσεων και δεξιοτήτων (κατανόηση κειμένου, μαθηματικά, επιστήμες) των μαθητών λίγο πριν αυτοί ολοκληρώσουν την υποχρεωτική εκπαίδευση, δηλαδή κατά τα 15 τους έτη. Το 2022, περίπου 690.000 μαθητές από κάθε τύπο εκπαιδευτικού ιδρύματος συμπλήρωσαν ηλεκτρονικά τα ερωτηματολόγια της αξιολόγησης PISA, προερχόμενοι από 81 χώρες που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου 29 εκατομμύρια εφήβους. Όπου είναι εφικτό, ο ΟΟΣΑ απαιτεί από κάθε χώρα τη συμμετοχή τουλάχιστον 6.400 μαθητών από 200 σχολεία [1]. Ο διαγωνισμός υλοποιείται από διεθνή εκπαιδευτικά ιδρύματα και οργανώνεται από τη Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ. Την εποπτεία του προγράμματος στην Ελλάδα έχει αναλάβει από το 2012 το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) [2].

Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία αφορούν τον διαγωνισμό PISA του 2022, με αυτά του 2026 να αναμένονται τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.

Διαγωνισμός PISA 2022

Για την ακριβέστερη ερμηνεία των παραπάνω στοιχείων και προκειμένου κανείς να κατανοήσει τις δεξιότητες στις οποίες μεταφράζεται η μέση επίδοση κάθε χώρας θα πρέπει να συμβουλευτεί τις περιγραφές του εύρους δεξιοτήτων που καλύπτει η αξιολόγηση PISA για κάθε κατηγορία (Μαθηματικά, Κατανόηση κειμένου {1} {2}, Επιστήμες).

Από τα αποτελέσματα του 2022 προκύπτει πως η Ελλάδα κατατάσσεται στις χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις στον ΟΟΣΑ. Αναλυτικότερα, στις κατηγορίες «κατανόηση κειμένου» και «μαθηματικά» η Ελλάδα είναι 5η από το τέλος, ενώ στην κατηγορία «επιστήμη» είναι 4η από το τέλος, ανάμεσα στις 37 χώρες του ΟΟΣΑ που συμμετείχαν στον συγκεκριμένο διαγωνισμό.

Παράλληλα, όσον αφορά τα επίπεδα δεξιοτήτων των μαθητών, σε όλες τις κατηγορίες οι Έλληνες μαθητές βρίσκονται ανάμεσα στο 2ο και το 3ο επίπεδο επάρκειας, συγκλίνοντας περισσότερο προς το χαμηλότερο. Ενδεικτικά, στην αξιολόγηση PISA οι επιδόσεις των μαθητών εντάσσονται σε ένα εύρος 8 κατηγοριών (1c, 1b, 1a, 2, 3, 4, 5, 6).

Περαιτέρω, μια αξιοσημείωτη παράμετρος που φωτίζει ο διαγωνισμός PISA είναι η σύνδεση των επιδόσεων με την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση των μαθητών. Για τον σκοπό αυτό οι μαθητές κατατάσσονται σε δεκατημόρια με βάση την θέση τους στον δείκτη οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κατάστασης (ESCS).

💡

Τι είναι ο δείκτης ESCS

«Ο δείκτης κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης (ESCS) του διαγωνισμού PISA αποτελεί τον μέσο όρο τριών δεικτών που βασίζονται σε αναφορές των μαθητών: το μορφωτικό επίπεδο των γονέων (σε έτη) (PARED), την επαγγελματική κατάσταση των γονέων σύμφωνα με την κλίμακα του «Διεθνούς Κοινωνικο-οικονομικού Δείκτη» (ISEI) (Ganzeboom, De Graaf και Treiman, 1992[3]; Ganzeboom, 2010[4]), και έναν δείκτη «οικιακών αντικειμένων» (HOMEPOS), που προκύπτει χρησιμοποιώντας μοντέλα θεωρίας απόκρισης ερωτήματος (IRT) (ο τελευταίος δείκτης σχετίζεται με το εισόδημα του νοικοκυριού, αλλά δίνει επίσης έμφαση στην παρουσία εκπαιδευτικών πόρων – όπως
βιβλία – στο σπίτι)». [3]

Κοινωνικο-οικονομικές διαφορές στις επιδόσεις των μαθητών

Το παραπάνω γράφημα απεικονίζει τη σχέση μεταξύ κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης και επιδόσεων των μαθητών στις χώρες του ΟΟΣΑ, με βάση τον δείκτη ESCS.

Σε λεπτομερέστερη ματιά, είναι εμφανές ότι οι μαθητές που προέρχονται από ευκατάστατες κοινωνικο-οικονομικά οικογένειες καταγράφουν υψηλότερα αποτελέσματα στον διαγωνισμό PISA, με μοναδική εξαίρεση τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου οι μαθητές του τρίτου τετάρτου του δείκτη ESCS κατέγραψαν υψηλότερες επιδόσεις από αυτούς που κατατάσσονται στην κορυφή του εν λόγω δείκτη. Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δίνεται στη διαφορά ανάμεσα στους μαθητές του πρώτου τετάρτου και αυτούς της κορυφής. Έτσι, επισημαίνονται σε εθνικό επίπεδο οι κοινωνικές ανισότητες αναφορικά με την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Για την Ελλάδα η απόσταση των δύο άκρων είναι 82 μονάδες. Η εν λόγω διαφορά διαμορφώνεται σημαντικά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ο οποίος ανέρχεται στις 93 μονάδες. Πρέπει δε να σημειωθεί πως στη χώρα μας οι επιδόσεις των μαθητών, ανεξαρτήτως της κοινωνικο-οικονομικής βαθμίδας στην οποία εντάσσονται, είναι χαμηλότερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Περαιτέρω, μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι μαθητές της υψηλότερης βαθμίδας του δείκτη ESCS στη χώρα μας παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη υστέρηση σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ για την αντίστοιχη βαθμίδα (43 μονάδες), ακολουθούν οι μαθητές του δεύτερου τετάρτου (41 μονάδες), αυτοί του τρίτου τετάρτου (37 μονάδες) και, τέλος, οι μαθητές του κατώτερου τετάρτου (32 μονάδες).

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο που αντλείται από την αξιολόγηση PISA αφορά την χρηματοδότηση της εκπαίδευσης στις χώρες που συμμετέχουν στην έρευνα.

Δαπάνες για την εκπαίδευση

Πιο αναλυτικά, από τα στοιχεία του 2022 αναδεικνύεται πως οι μοναδικές χώρες του ΟΟΣΑ από τις οποίες η Ελλάδα επενδύει περισσότερα χρήματα ανά μαθητή σε ιδρύματα προσχολικής εκπαίδευσης είναι το Ισραήλ, η Τουρκία και η Κολομβία. Η κατάσταση είναι ελαφρώς καλύτερη για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στην οποία η χώρα μας επενδύει περισσότερο από τις τρεις κατηγορίες (προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια). Στη συνέχεια, θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφερθεί ότι στον κλάδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης η Ελλάδα επενδύει λιγότερα χρήματα ανά μαθητή από 33 από τις συνολικά 37 χώρες του ΟΟΣΑ που συμμετείχαν στην αξιολόγηση.

Τέλος, δεν θα πρέπει να παραλειφθεί μια απεικόνιση των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού, η οποία να εξετάζει τις μεταβολές των επιδόσεων διαχρονικά.

Διαχρονικές επιδόσεις διαγωνισμού PISA

Από το παραπάνω γράφημα συνάγεται πως διαχρονικά οι επιδόσεις των μαθητών στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ είναι χειρότερες το 2022 σε σχέση με τις πρώτες αξιολογήσεις. Αν και ορισμένες χώρες παρουσιάζουν βελτίωση σε επιμέρους τομείς, η γενική τάση είναι πτωτική. Πιο αναλυτικά, αναφορικά με την κατανόηση κειμένου οι χώρες των οποίων τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα το 2022 σε σχέση με το 2000 είναι η Χιλή (448 - 410), το Ισραήλ (474 - 452), η Λετονία (475 - 458), η Πολωνία (489 - 479) και η Πορτογαλία (477 - 470). Παράλληλα, στην κατηγορία των μαθηματικών οι μοναδικές χώρες που παρουσίασαν βελτιωμένη εικόνα το 2022 συγκριτικά με το 2003 είναι το Μεξικό (395 - 385), η Πορτογαλία (472 - 466) και η Τουρκία (453 - 423). Τέλος, οι επιστήμες αποτελούν την κατηγορία στην οποία καταγράφονται οι περισσότερες βελτιώσεις, με αρκετές χώρες του ΟΟΣΑ να παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα το 2022 σε σχέση με το 2006 (Χιλή, Κολομβία, Ισραήλ, Ιταλία, Ιαπωνία, Κορέα, Λετονία, Πολωνία, Πορτογαλία, Τουρκία, Ηνωμένες Πολιτείες). Σε όλες τις κατηγορίες οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών, όπως και στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ, ήταν χειρότερες το 2022 συγκριτικά με τα παλαιότερα έτη. Πρέπει, τελικώς, να υπογραμμιστεί ότι σε όλες τις αξιολογήσεις οι επιδόσεις των Ελλήνων εφήβων υστερούν σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Δεδομένα

Τα δεδομένα για τον διαγωνισμό PISA 2022 αντλήθηκαν από τις δημοσιεύσεις του ΟΟΣΑ [4] [5], ενώ αυτά που αφορούν παλαιότερες αξιολογήσεις αντλήθηκαν μέσω του εργαλείου PISA IDE του ίδιου οργανισμού. Στις σημειώσεις των γραφημάτων που αφορούν την αξιολόγηση PISA 2022 προστέθηκε από το Greece In Figures ο υπερσύνδεσμος που οδηγεί στον «οδηγό αναγνώστη».

Πηγές

[1] OECD (2020), PISA 2022 technical standards.
[2] Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ). (χ.χ.). PISA – Διεθνές Πρόγραμμα Αξιολόγησης Μαθητών. https://pisa.iep.edu.gr
[3] Avvisati, F., & Wuyts, C. (2024). 'The Measurement of Socio-economic Status in PISA.
[4] OECD (2023), PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/53f23881-en.
[5] OECD (2023), PISA 2022 Results (Volume II): Learning During – and From – Disruption, PISA, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/a97db61c-en.

Παραπομπή

Το παρόν λήμμα μπορεί να αναφερθεί ως:

Ταρατσίδης Τάσος (4 Μαϊ 2026) - "Διαγωνισμός PISA" Δημοσιεύθηκε στο GreeceInFigures.com. Πηγή: 'https://greeceinfigures.com/diagonismos-pisa'

BibTeX:

@article{gif-diagonismos-pisa, 
    author = Ταρατσίδης Τάσος,
    title = Διαγωνισμός PISA,
    journal = {Greece in Figures},
    year = 2026,
    note = https://greeceinfigures.com/diagonismos-pisa
}