Εισοδηματική Ανισότητα και Δείκτης Gini

Εισαγωγή

Οι κοινωνικές ανισότητες αποτελούν μια πρόκληση και μπορούν να προσεγγιστούν από πολλές διαφορετικές διαστάσεις. Οι δυο βασικότερες είναι η ανισότητα του εισοδήματος και πλούτου και η ανισότητα των ευκαιριών. Σε αυτό το λήμμα εστιάζουμε στην εισοδηματική ανισότητα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.

Εισοδηματική ανισότητα

Η εισοδηματική ανισότητα αφορά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται το συνολικό διαθέσιμο εισόδημα μιας οικονομίας στον πληθυσμό. Υπολογίζεται κατά βάση σε επίπεδο νοικοκυριού (ποιο είναι το συνολικό εισόδημα όλων των μελών της οικογένειας) και σταθμίζεται προς το συνολικό αριθμό των μελών του νοικοκυριού.

Οι δυο πιο διαδεδομένοι τρόποι μέτρησης της εισοδηματικής ανισότητας είναι o συντελεστής Gini και ο λόγος S80/S20.

Δείκτης Gini

Ο δείκτης Gini είναι ένα οικονομικό μέτρο που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της εισοδηματικής ανισότητας που υπάρχει μεταξύ των πολιτών μιας χώρας. Ο δείκτης παίρνει τιμές μεταξύ 0 και 1 (ή 0 ως 100), με το μηδέν να σημαίνει πως όλοι οι πολίτες παίρνουν το ίδιο εισόδημα (τέλεια ισότητα) και το 1 (ή 100) πως το συνολικό εισόδημα μια χώρας πηγαίνει σε μόνο ένα άτομο (μέγιστη ανισότητα). Επομένως, όσο πιο κοντά στο μηδέν είναι ο δείκτης Gini, τόσο χαμηλότερη είναι η εισοδηματική ανισότητα σε μια χώρα.

Στην Ελλάδα, το διάστημα 1995-2025 ο δείκτης Gini κυμαίνεται από 31 έως 35 μονάδες. Από το 2016 έως το 2019 ο δείκτης μειώνεται κατά 3,3 μονάδες, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη πτώση του τα τελευταία 25 χρόνια. Το 2019 καταγράφεται η μικρότερη εισοδηματική ανισότητα στη χώρα, με τον δείκτη Gini στις 31 μονάδες. Έκτοτε ο δείκτης κινείται ανοδικά και σταθεροποιείται γύρω από τις 31,6-31,8 μονάδες, φτάνοντας στις 31,6 μονάδες το 2025.

Το 2025, η εισοδηματική ανισότητα στην Ελλάδα ήταν η 4η υψηλότερη της Ε.Ε. και μεγαλύτερη κατά 2,4 μονάδες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (29,2 μονάδες). Παρά το γεγονός ότι από το 2019 και μετά η εισοδηματική ανισότητα αυξάνεται, παραμένει ακόμα χαμηλότερη σε σχέση με το 2015 (-2,6 μονάδες).

Οι χώρες με τις υψηλότερες τιμές είναι η Βουλγαρία με 37,7 μονάδες (+0,7 μονάδες σε σχέση με το 2015), η Λετονία με 35,6 μονάδες και η Λιθουανία με 35,5 μονάδες. Αντίθετα, η χώρα με τη χαμηλότερη εισοδηματική ανισότητα είναι η Σλοβακία με 23 μονάδες (-0,7 μονάδες σε σχέση με το 2015), ακολουθούμενη από το Βέλγιο με 23,4 μονάδες.

Επιπλέον, παρατηρείται πως οι πλουσιότερες χώρες τείνουν να έχουν χαμηλότερη εισοδηματική ανισότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βουλγαρία, καθώς είναι η χώρα με το μικρότερο διάμεσο εισόδημα και την υψηλότερη εισοδηματική ανισότητα στην Ε.Ε.

Δείκτης S80/S20

Ο δείκτης S80 / S20 μετρά τη σχετική ανισότητα στη διανομή του εισοδήματος, συγκρίνοντας το διαθέσιμο εισόδημα που κατέχει το 20% των πλουσιότερων ατόμων μιας κοινωνίας με αυτό που κατέχει το 20% των φτωχότερων. Όσο υψηλότερος ο δείκτης S80/S20 τόσο μεγαλύτερη είναι η εισοδηματική ανισότητα, ενώ χαμηλότερος δείκτης ισοδυναμεί με μικρότερη ανισότητα. Όταν ο λόγος S80/S20 ισούται με 1, υπάρχει τέλεια εισοδηματική ισότητα, δηλαδή όλα τα νοικοκυριά έχουν το ίδιο ετήσιο εισόδημα. Αν ο δείκτης πάρει την τιμή 4 σημαίνει πως το εισόδημα του πλουσιότερου 20% είναι 4 φορές υψηλότερο από το φτωχότερο 20%.

Στην Ελλάδα το διάστημα 2003-2025, ο δείκτης S80/S20 κυμαίνεται από 5,1 έως 6,6 μονάδες. Παρόμοια με τον δείκτη Gini, η μικρότερη εισοδηματική ανισότητα παρατηρείται το 2019, με πτώση της τάξεως των 1,5 μονάδων σε σχέση με το 2016.

Μετά το 2019 ο δείκτης ανέβηκε προσωρινά στις 5,8 μονάδες το 2021, για να υποχωρήσει ξανά και να σταθεροποιηθεί γύρω από τις 5,2 με 5,3 μονάδες την περίοδο 2022-2025. Το 2025 ο δείκτης διαμορφώνεται στις 5,2 μονάδες, που σημαίνει ότι το πλουσιότερο 20% του πληθυσμού έχει εισόδημα 5,2 φορές υψηλότερο από το φτωχότερο 20%.

Η Αττική παρουσίαζε διαχρονικά τη μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα, με τη μέγιστη τιμή να καταγράφεται το 2013 όταν ο δείκτης S80/S20 έφτασε τις 7,6 μονάδες. Τα τελευταία χρόνια όμως η εικόνα αυτή εξομαλύνεται: το 2025 η Αττική βρίσκεται στις 5,0 μονάδες, χαμηλότερα από τη Βόρεια Ελλάδα (5,3) και κοντά στον εθνικό μέσο όρο.

Σε επίπεδο περιφερειών, το 2025 η μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα καταγράφεται στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου το πλουσιότερο 20% έχει εισόδημα 6,2 φορές υψηλότερο από το φτωχότερο 20%. Ακολουθούν το Νότιο Αιγαίο με 5,8 μονάδες και η Κεντρική Μακεδονία με 5,4 μονάδες.

Στον αντίποδα, οι μικρότερες αποκλίσεις εντοπίζονται στο Βόρειο Αιγαίο με 3,5 μονάδες και στη Θεσσαλία με 3,9 μονάδες, ενώ η Κρήτη παραμένει επίσης σε χαμηλά επίπεδα με 4,4 μονάδες.

Με βάση τον δείκτη S80/S20, η εισοδηματική ανισότητα στην Ελλάδα ήταν η 5η υψηλότερη της Ε.Ε., μεγαλύτερη κατά 0,55 μονάδες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (4,62 μονάδες). Οι χώρες με τις υψηλότερες τιμές είναι η Βουλγαρία με 6,94 μονάδες, η Λετονία με 6,68 μονάδες και η Λιθουανία με 6,54 μονάδες. Ακολουθεί η Ισπανία με 5,24 μονάδες, ελάχιστα πάνω από την Ελλάδα με 5,17 μονάδες. Στον αντίποδα, οι χαμηλότερες τιμές καταγράφονται στο Βέλγιο με 3,25 μονάδες, τη Σλοβακία με 3,27 μονάδες και την Τσεχία με 3,34 μονάδες.

Αγοραστική Δύναμη

Η ανισότητα μπορεί να μετρηθεί και μεταξύ διαφορετικών χωρών. Για να είναι δίκαιη η σύγκριση (λόγω διαφορετικών νομισμάτων και τιμών), το μέσο διαθέσιμο εισόδημα μετατρέπεται σε αγοραστική δύναμη (PPS). Η αγοραστική δύναμη είναι ένα τεχνητό νόμισμα το οποίο έχει την ίδια αξία σε όλες τις χώρες. Μετά από αυτόν τον υπολογισμό, με 10.000 νομίσματα PPS αγοράζονται οι ίδιες ποσότητες αγαθών/υπηρεσιών σε όλες τις χώρες. Σύμφωνα με το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα του 2021, η Ελλάδα είναι 3η από το τέλος στη μέση αγοραστική δύναμη.

Ανισότητα Πλούτου

Η ανισότητα πλούτου αφορά διαφορές μεταξύ νοικοκυριών στο σύνολο του πλούτου που κατέχουν – περιλαμβάνει μεταξύ άλλων ακίνητη περιουσία, οχήματα, πολύτιμα αντικείμενα (κοσμήματα κ.λπ.), πνευματική ιδιοκτησία, καταθέσεις, μετοχές, ομόλογα και ιδιωτική ασφάλιση. Δεν περιλαμβάνει τις συνταξιοδοτικές κρατήσεις από την εργασία (κοινωνική ασφάλιση).

Σε αντίθεση με την εισοδηματική ανισότητα, ο πλούτος εδώ εκφράζεται σε επίπεδο νοικοκυριού και δε σταθμίζεται ως προς τον αριθμό των μελών του.

Σύμφωνα με δεδομένα του 2018, στην Ελλάδα οι 10% πλουσιότεροι κατέχουν το 41% του συνολικού πλούτου. Ο διάμεσος πλούτος των ελληνικών νοικοκυριών μειώθηκε στο μισό κατά την περίοδο 2009-2018.

Πηγές

[1] SOCIETY AT A GLANCE 2011: OECD SOCIAL INDICATORS © OECD 2011

https://greeceinfigures.com/eisodimatiki-anisotita

Διονύσης Κουλλόλλι (22 Σεπ 2022) - "Εισοδηματική Ανισότητα και Δείκτης Gini" Δημοσιεύθηκε στο GreeceInFigures.com. Πηγή: https://greeceinfigures.com/eisodimatiki-anisotita

@article{gif-eisodimatiki-anisotita,
    author = {Διονύσης Κουλλόλλι},
    title = {Εισοδηματική Ανισότητα και Δείκτης Gini},
    journal = {Greece in Figures},
    year = {2022},
    note = {https://greeceinfigures.com/eisodimatiki-anisotita}
}